KOLPOSKOPIA

CYTOLOGIA

Zasadą badania cytologicznego jest złuszczenie odpowiednim przyrządem (szczoteczka lub szpatułka) komórek z powierzchni szyjki macicy, a następnie ocena struktury cytoplazmy i jąder komórkowych tych komórek po umieszczeniu ich na szkiełku podstawowym przy użyciu mikroskopu. Tak pobrane rozmazy zawierają komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego, komórki metaplastyczne strefy przekształceń i nabłonka gruczołowego kanału szyjki.

Obserwując stopniowo nasilające się odchylenia w różnicowaniu się komórek nabłonków szyjki macicy, można rozpoznać i śledzić kolejne etapy rozwoju, od infekcji HPV przez przednowotworowe zmiany śródnabłonkowe o małym, a następnie dużym nasileniu (L SIL i H SIL) do raka inwazyjnego. Pamiętać należy, że badanie cytologiczne nie jest badaniem rozpoznawczym, a jedynie orientacyjnym i wymaga weryfikowania innymi badaniami: kolposkopią, hybrydyzacją DNA HPV i histopatologicznym. Jest to jedynie "migawka" tego, co może się dziać na powierzchni szyjki macicy.

Laboratorium cytologiczne

Laboratorium cytologiczne

do góry

Rola cytodiagnostyki

Badanie cytologiczne jest obecnie najbardziej znaną, choć wcale nie najbardziej efektywną, metodą diagnostyki schorzeń szyjki macicy. Sprawdziło się jednak jako test przesiewowy pozwalający przy powszechnym stosowaniu w perspektywie dziesięcioleci na zmniejszenie zachorowalności i umieralności z powodu inwazyjnego raka szyjki macicy w wielu krajach świata. Warunkiem sukcesu jest objecie badaniami profilaktycznymi ponad 75% populacji kobiet w wieku 25-60 lat w odstępach nie krótszych niż 3 lata. Istotna jest także staranna technika pobierania rozmazu. Rozmazy z małą ilością komórek albo pobrane wacikiem nie nadają się do wiarygodnej oceny.

W ostatnich latach zwraca się dużo uwagi na niedoskonałości stosowania wyłącznie cytodiagnostyki jako jedynej metody wykrywania raka szyjki macicy. Obecnie wiadomo, że najbardziej efektywne jest łączne stosowanie wszystkich dostępnych metod diagnostycznych. Kolposkopia jako nieinwazyjna i szybka metoda stanowi cenne uzupełnienie diagnostyki, natomiast możliwość wykrycia typu DNA HPV o wysokim potencjale onkogennym stanowi dodatkową cenną informację do wyboru racjonalnego postępowania diagnostyczno-terapeutycznego.

Należy podkreślić, że ostateczne decyzje co do leczenia chirurgicznego należy podejmować w oparciu o badanie histopatologiczne, które jest badaniem ostatecznym.

do góry

Techniki badania cytologicznego

Badanie rozmazu pochwowo-szyjkowego można wykonać dwoma sposobami. Pierwszy powszechnie stosowany oparty jest o utrwalenie rozmazu, następnie wybarwienie cytoplazmy i jąder komórkowych barwnikami (barwienie Papanicolaou lub H-E) i ocenę przy użyciu mikroskopu z wiązką światła równoległego. Metoda ta jest stosowana powszechnie od ponad 50 lat. Czas potrzebny od pobrania rozmazu do uzyskania wyniku jest dość długi (minimalnie kilka godzin w warunkach klinicznych, a w powszechnej praktyce do 3 tygodni). Zaletą jest trwałość sporządzonego rozmazu, możliwość wieloletniego przechowywania i wielokrotnej oceny. Do wad należy zaliczyć pewną ilość artefaktów związanych z utrwalaniem i barwieniem oraz spore negatywne emocje u badanych kobiet związane z długotrwałym oczekiwaniem na wynik badania.

Cytologia

Mikrofotografia prawidłowych komórek warstwy pośredniej nabłonka płaskiego i komórek metaplastycznych ze strefy przekształceń. Komórki metaplastyczne maja ciemniejszą cytoplazmę, intensywniej wybarwione, powiekszone jądra i kształty przypominające kijanki. Duża ilości komórek kijankowatych może, ale nie musi, świadczyć o obecności infekcji HPV.

Cytologia

Mikrofotografia komórek ze zmianami L SIL. Kształt cytoplazmy komórek przypomina prawidłowe komórki pośrednie, natomiast jądra są wyraźnie powiększone i nadbarwliwe. Poza tym w tle preparatu widoczne liczne leukocyty i drobne ziarenkowce (bakterie z grupy Coccus).

Cytologia

Mikrofotografia komórek ze zmianami H SIL. Znacznie powiększone, nierównej wielkości jądra, o gruboziarnistej strukturze chromatyny, komórki o amebowatych kształtach, nie przypominają komórek nabłonka płaskiego. Poza tym reakcja zapalna, flora pochwy patogenna - pałeczki Gardnerella vaginalis.

Cytologia

Mikrofotografia zmian w komórkach nabłonka gruczołowego AGC (Atypical Glandular Cells). Komórki endocerwikalne o powiekszonych jądrach, gruboziarnista struktura chromatyny i pogrubiała błona jądrowa. Komórki nabłonka gruczołowego często występują w grupach - w palisadach, rozetkach lub strukturze plastra miodu.

W ostatnich latach coraz więcej zwolenników zyskuje badanie cytologiczne przy zastosowaniu mikroskopu kontrastowo-fazowego (K-F). Pobrany materiał komórkowy z szyjki macicy zawiesza się w kropli 0,9% NaCl i po nakryciu szkiełkiem nakrywkowym poddaje się ocenie przy użyciu mikroskopu, w którym odpowiednio ukształtowana wiązka światła załamuje się i interferuje na elementach ultrastruktury komórek. W mikroskopie kontrastowo-fazowym badanie cytologiczne można wykonać natychmiast po pobraniu materiału, komórki nie ulegają zniekształceniu przez utrwalanie i barwienie, a wynik badania można uzyskać w ciągu minuty. W tej sytuacji badanie cytologiczne można połączyć jednoczasowo z badaniem kolposkopowymi, co redukuje błędy obu metod. Ocena zmian w komórkach nabłonka płaskiego i gruczołowego jest możliwa w tym samym stopniu w mikroskopie kontrastowo-fazowym, co w mikroskopie z klasyczną optyką Abbego. Dodatkową zaletą jest aktualna informacja co do elementów biocenozy pochwy i reakcji cytohormonalnej nabłonka badanej kobiety. Wadą jest brak możliwości długiego przechowywania rozmazu, co obecnie nie ma takiego znaczenia w dobie możliwości cyfrowej archiwizacji mikrofotografii. W przypadkach stwierdzenia znacznych odchyleń w badanym rozmazie zawsze można sporządzić dodatkowy utrwalony rozmaz jako trwałą dokumentację.

Cytologia

Mikrofotografia z mikroskopu K-F. Widoczne prawidłowe komórki warstwy powierzchniowej nabłonka płaskiego. Na powierzchni komórek widoczny cienki osad z krótkich pałeczkowatych bakterii . Taki objaw nosi nazwę komórek jeżowatych (clue cells) i jest typowy dla obecności bakterii Gardnerella vaginalis.

Cytologia

Mikrofotografia z mikroskopu K-F. W tle preparatu widoczne wysmukłe pałeczki kwasu mlekowego (Lactobacillus vaginalis), które są głównym elementem prawidłowej flory pochwy. Widoczne dwa plemniki, w mikroskopie K-F można obserwować ich ruch, co jest szczególnie istotne przy diagnostyce i leczeniu niepłodności.

Cytologia

Mikrofotografia z mikroskopu K-F. Widoczne komórki pośrednie.Jedna z nich w centrum z powiększonym jądrem i przejaśnieniem dookoła (tzw. hallo) to koilocyt - komórka mogąca świadczyć o infekcji HPV. W tle preparatu pałeczki Lactobacillus i blastospory Candida albicans. Rozpoznanie cytoonkologiczne - L SIL.

Cytologia

Mikrofotografia z mikroskopu K-F. Zespół zniekształconych komórek nabłonka gruczołowego z nasiloną atypią jądrową. Komórki raka endocerwikalnego.

do góry